Akciğer Kanserinde Kemoterapi Nasıl Uygulanır? Yan Etkileri ve Tedavi Süreci

Akciğer kanseri tedavisinde kemoterapi, kanser hücrelerini öldürmek veya büyümelerini durdurmak amacıyla kullanılan sistemik bir tedavi yöntemidir. Hem küçük hücreli hem de küçük hücre dışı akciğer kanserinde, hastalığın evresine göre tek başına ya da diğer tedavilerle birlikte uygulanabilir.

İleri evre akciğer kanserinde kemoterapi, yaşam süresini uzatma ve semptomları hafifletme amacı taşır. Erken evrelerde ise cerrahi sonrası adjuvan kemoterapi, nüks riskini azaltmak için tercih edilir. Uygulama süreci genellikle birkaç haftalık döngüler halinde planlanır.

Kemoterapi ilaçları damar yoluyla veya ağızdan alınarak vücuda verilir. Bu ilaçlar, hızla bölünen hücreleri hedef aldığı için saç dökülmesi, mide bulantısı, yorgunluk ve bağışıklık sistemi zayıflığı gibi yan etkiler oluşturabilir. Yan etkiler, kişiye özel destekle yönetilir.

Tedaviye yanıt, görüntüleme ve laboratuvar testleri ile düzenli olarak değerlendirilir. Moleküler analiz sonuçları, kemoterapiye ek olarak hedefe yönelik tedavilerin uygulanıp uygulanamayacağını da belirleyebilir. Bu sayede daha etkili ve tolere edilebilir sonuçlar elde edilir.

Akciğer Kanserinde Kemoterapi ve Cerrahi Müdahale Birlikte Nasıl Bir Uyum İçinde Çalışır?

Akciğer kanseri, insan vücudunda ortaya çıkan en karmaşık sağlık sorunlarından biridir ve bu hastalıkla mücadele etmek, tek bir yöntemin altından kalkamayacağı kadar büyük bir ekip işi gerektirir. Bir tümörün ameliyatla vücuttan tamamen sökülüp atılması, hastanın iyileşme yolculuğunda atılan en büyük ve en önemli adımdır. Ancak kanser, sadece bulunduğu organı işgal eden sabit bir kitle değildir. Kanser hücreleri, kan damarları ve lenf yolları aracılığıyla vücudun diğer bölgelerine gizlice seyahat etme potansiyeline sahip, hareketli ve sinsi bir yapıdadır.

Tam bu noktada cerrahi müdahale ve kemoterapi, birbirini kusursuz bir şekilde tamamlayan harika bir iş birliği sergiler. Cerrahi işlem hastalığın merkez üssünü, yani ana tümörü ve etrafındaki hastalıklı lenf bezlerini fiziksel olarak vücuttan uzaklaştırır. Bunu, bir bahçedeki büyük ve zararlı bir otun kökünden sökülüp atılmasına benzetebiliriz. Ancak ameliyatla gözle görülen veya radyolojik filmlerde tespit edilen her şey mükemmel bir şekilde temizlense bile, vücudun çok uzak ve ücra köşelerine saklanmış, henüz hiçbir gelişmiş filmde görünmeyecek kadar küçük, mikroskobik düzeyde kanser hücreleri kalmış olabilir.

Kemoterapi ise damar yoluyla kan dolaşımına katılarak tepeden tırnağa tüm vücudu adeta köşe bucak tarayan ve bu mikroskobik hücreleri bulup yok eden sistemik bir temizleyicidir. Göğüs cerrahisi uzmanları için kemoterapi, yapılan başarılı ve titiz bir ameliyatın sonucunu koruyan, güvence altına alan ve hastanın geleceğe umutla bakmasını sağlayan en önemli yardımcı kuvvettir. Bu iki tedavi yöntemi birbirine alternatif değil tam şifa hedefiyle omuz omuza çalışan ayrılmaz bir bütünün iki yarısıdır.

Akciğer Kanserinin Temel Türleri Nelerdir ve Kemoterapi Yaklaşımını Nasıl Değiştirir?

Akciğer kanseri tek tip bir hastalık değildir. Hücrelerin mikroskop altındaki görünümüne ve davranış biçimlerine göre farklı gruplara ayrılır ve bu ayrım, uygulanacak tedavinin tüm gidişatını, ameliyatın mı yoksa ilacın mı ön planda olacağını belirler.

Akciğer kanserinin mikroskop altında incelenen başlıca türleri şunlardır:

• Adenokarsinom
• Skuamöz hücreli karsinom
• Büyük hücreli karsinom
• Küçük hücreli karsinom

Yukarıda sayılan ilk üç tür, tıpta genel olarak “küçük hücreli dışı akciğer kanseri” şemsiyesi altında toplanır ve tüm akciğer kanseri vakalarının çok büyük bir kısmını, yaklaşık yüzde seksen beşini oluşturur. Bu gruptaki hastalık eğer çok fazla yayılmamışsa, asıl ve en etkili tedavi yöntemi kesinlikle cerrahidir. Ameliyatla tümörün çıkarılması, hastanın tamamen iyileşmesi için en büyük şans kapısıdır. Kemoterapi ise bu süreçte ameliyata destek olmak, başarıyı perçinlemek için kullanılır.

Listenin en sonunda yer alan küçük hücreli karsinom ise vakaların sadece yüzde on beşlik bir kısmını oluşturan, ancak çok daha hırçın, agresif ve inanılmaz derecede hızlı yayılan bir türdür. Bu kanser türü teşhis edildiği anda, genellikle kan yoluyla vücudun diğer bölgelerine mikroskobik düzeyde çoktan yayılmış kabul edilir. Bu nedenle bu türde cerrahinin rolü son derece kısıtlıdır. Ana silah her zaman sistemik kemoterapidir, çünkü hastalık belirli bir bölgedeki lokal bir sorun olmaktan çoktan çıkıp tüm vücudu ilgilendiren bir duruma dönüşmüştür.

Ameliyat Sonrası Koruyucu Kemoterapi Neden Bu Kadar Büyük Bir Önem Taşır?

Başarılı bir akciğer ameliyatından sonra, hastaya tümörün tamamen temizlendiği ve geride hiçbir hastalıklı doku bırakılmadığı haberi verilir. Tıbbi adıyla tam cerrahi rezeksiyon olan bu durum elbette en çok arzu edilen ve sevindirici sonuçtur. Ancak bazen hastalar, her şeyin temizlenmiş olmasına rağmen neden aylarca sürecek bir ilaç tedavisi almaları gerektiğini haklı olarak merak ederler.

Bu sorunun cevabı, kanserin az önce bahsettiğimiz sinsi doğasında gizlidir. Tümörler akciğer içinde büyürken, çevrelerindeki kan damarlarına ve lenf yollarına sürekli olarak hücre dökebilirler. Bu dökülen hücreler, tanı anında çekilen en gelişmiş PET-BT taramalarında veya MR görüntülerinde bile görünmeyecek kadar, belki de bir iğne ucu kadar bile olmayan mikroskobik boyutlardadır. Eğer ameliyat sonrası bu hücreler vücutta başıboş bırakılırsa, aylar veya yıllar sonra beyin, kemik, karaciğer gibi başka bir organda veya akciğerin kalan sağlam kısmında büyüyerek hastalığın nüksetmesine, yani geri dönmesine yol açabilirler.

Ameliyat sonrası uygulanan ve tıpta “adjuvan” olarak adlandırılan koruyucu kemoterapi, işte bu ihtimali ortadan kaldırmak için verilir. Temel amaç cerrahın ameliyat masasında elde ettiği tertemiz tabloyu ömür boyu korumak, kanda serseri mayın gibi dolaşma ihtimali olan tek tük kanser hücrelerini bulup yok etmek ve hastanın sağlıklı yaşam süresini en üst düzeye çıkarmaktır. Kısacası koruyucu kemoterapi, başarılı bir ameliyatın üzerine çekilen güçlü bir güvenlik şeridi, hastalığın geri dönüş kapılarını sıkıca kilitleyen hayati bir önlemdir.

Ameliyat Sonrası Kemoterapi Hangi Durumlardaki Hastalara Uygulanır?

Ameliyat edilen her akciğer kanseri hastasına standart olarak ilaç tedavisi verilmez. Bu çok hassas karar, ameliyatta çıkarılan tümörün ve lenf bezlerinin patoloji laboratuvarında günlerce süren çok detaylı bir şekilde incelenmesi sonucunda belirlenen evreye göre büyük bir titizlikle verilir.

Tedavinin standart olarak uygulandığı başlıca evreler şunlardır:

• Evre 1B
• Evre 2A
• Evre 2B
• Evre 3A

Eğer tümör çok küçükse, sadece akciğerin içinde sınırlı kalmışsa ve hiçbir lenf bezine sıçramamışsa kemoterapi genellikle önerilmez. Çünkü bu çok erken aşamadaki hastalarda ameliyat tek başına o kadar etkilidir ki kemoterapinin getireceği yan etkiler, sağlayacağı faydadan çok daha fazla olabilir. Ancak tümör boyutu dört santimetrenin üzerindeyse veya mikroskop altında incelendiğinde damar yollarına girme eğilimi gibi belirli yüksek risk faktörleri taşıyorsa, erken evre dahi olsa seçilmiş hastalara koruyucu tedavi başlanabilir.

Hastalık akciğer içindeki yakın lenf bezlerine sıçramışsa veya göğüs boşluğunun tam ortasında, kalbin ve büyük damarların etrafında yer alan ana lenf bezlerine ulaşmışsa ameliyat sonrası kemoterapi artık bir tercih değil kesin bir tıbbi zorunluluktur. Dünya çapında on binlerce hasta üzerinde on yıllardır yapılan çok geniş kapsamlı bilimsel araştırmalar, bu evrelerdeki hastalarda ameliyat sonrası kemoterapi uygulamasının, hastalığın geri dönme riskini çok ciddi oranda azalttığını ve hayat kurtardığını kesin ve net olarak kanıtlamıştır.

Ameliyat Öncesi Kemoterapi Hastaya Ve Cerrahi Sürece Ne Gibi Avantajlar Sağlar?

Geleneksel tıbbi yaklaşımda çoğunlukla önce ameliyat yapılır, hastalık vücuttan atılır, ardından gerekirse koruyucu olarak kemoterapi verilirdi. Ancak modern tıbbın akciğer kanseri tedavisinde sunduğu en büyük ve en sevindirici yeniliklerden biri de bazı durumlarda bu işleyişi tamamen tersine çevirmektir. Ameliyattan önce, tümör henüz vücudun içindeyken uygulanan bu ilaç tedavisine “neoadjuvan kemoterapi” adı verilir.

Bu yaklaşımın en temel amacı, başlangıçta çok büyük olan göğüs duvarına, kalbe veya büyük damarlar gibi hayati organlara sıkı sıkıya yapışmış, sınırları belirsiz bir tümörü ilaçlarla ufalatarak sınırlarını netleştirmektir. Bazen hastalık ilk teşhis edildiğinde ameliyat edilebilirlik sınırının çok ötesinde, cerrahi açıdan dokunulması imkânsız veya çok riskli görünebilir. Hastaya uygulanan birkaç aylık ön kemoterapi ile tümör adeta suyunu kaybetmiş bir meyve gibi büzüşür, yapıştığı riskli bölgelerden yavaşça ayrılır ve cerrahın güvenle müdahale edebileceği boyutlara iner.

Bunun yanı sıra göğüs kafesinin ortasındaki lenf bezlerinde bulunan kanser sıçramaları da bu tedavi sayesinde tamamen eriyip temizlenebilir. Tıpta buna “evre düşürme” denir. Yani hasta, tedavi sürecine ileri ve zorlu bir aşamada başlayıp, ameliyat masasına çok daha erken, kolay başa çıkılabilir ve güvenli bir durumda yatabilir. Göğüs cerrahisi açısından bu durum karanlık ve mayınlı bir arazide yürümeye çalışmak yerine, önceden detaylıca temizlenmiş, aydınlık ve güvenli bir yolda ilerlemek gibidir. Tümörün ameliyattan önce vücut içindeyken verilen ilaçlara nasıl yanıt verdiğini bizzat görmek de hekimlere hastanın hastalığının karakteri hakkında çok değerli, altın değerinde bilgiler sunar.

Ameliyat Öncesi Kemoterapi Cerrahi Yöntemin Şeklini Nasıl Etkiler?

Ameliyat öncesi uygulanan sistemik tedavi ile tümörü küçültülen ve lenf bezleri temizlenen bir hastada, cerrahi operasyonun niteliği ve boyutu baştan aşağıya, hastanın lehine olacak şekilde değişebilir.

Cerrahi açıdan sağlanan en büyük kolaylıklar şunlardır:

• Tümör çapının küçülmesi
• Lenf bezi tutulumunun gerilemesi
• Kapalı ameliyat şansının artması
• Sağlam akciğer dokusunun korunması

Eskiden, devasa boyutlara ulaşmış ve ana hava yollarını tamamen tıkamış bir tümör nedeniyle hastanın bir tarafındaki akciğerinin tamamının alınmasını gerektiren çok büyük ameliyatlar yapılırdı. Günümüzde ise tedaviyle tümör küçüldüğünde, cerrah sadece hastalıklı akciğer bölgesini alarak hastanın sağlam, temiz akciğer dokusunu içeride bırakabilmekte, böylece hastanın yaşam kalitesini koruyabilmektedir. Bu hastanın ameliyat sonrasında hayatının geri kalanında nefes darlığı çekmemesi, merdiven çıkabilmesi ve normal yaşantısına dönebilmesi için tarif edilemez bir kazanımdır.

Ayrıca tümörün boyutlarının ufalması, ameliyatın açık yöntemlerle, yani kaburgaların arasının aletlerle genişletilerek yapıldığı büyük kesilerle değil kapalı yöntemlerle yapılabilmesine büyük olanak tanır. Kapalı cerrahi demek, hastanın göğüs kafesinde sadece bir veya iki santimetrelik küçük delikler açılması, kamerayla içeri girilerek hastalıklı dokunun çok daha ince bir işçilikle dışarı alınması demektir. Bu yöntem sayesinde hasta çok daha az ağrı hisseder, hastanede günlerce yatmak yerine çok daha kısa sürede taburcu olur ve günlük hayatına, sevdiklerine haftalar yerine günler içinde dönebilir.

İmmünoterapi ve Kemoterapi Birlikteliği Akciğer Kanseri Ameliyatlarında Nasıl Bir Devrim Yarattı?

Son yıllarda akciğer kanseri tedavisinde kelimenin tam anlamıyla bir çağ atlanmış, yepyeni bir sayfa açılmıştır ve tıp dünyasını heyecanlandıran bu devrimin adı “İmmünoterapi”dir. Klasik kemoterapi ilaçları, vücutta hızlı bölünen hücreleri doğrudan hedef alıp zehirleyerek öldürürken, immünoterapi çok daha zekice, doğal ve biyolojik bir yol izler. Bu tedavi, hastanın kendi bağışıklık sistemini eğitir, güçlendirir ve kansere karşı kışkırtır.

Kanser hücreleri, vücutta hayatta kalabilmek için normalde bağışıklık sistemi askerlerinden saklanmak zorundadırlar. Bunun için adeta bir görünmezlik pelerini giyer, özel proteinler üreterek savunma hücrelerini kör ederler. İmmünoterapi ilaçları, kanser hücrelerinin giydiği bu görünmezlik pelerinini yırtıp atar. Gözleri açılan ve düşmanı net bir şekilde tanıyan vücudun kendi savunma mekanizması, çok güçlü bir şekilde kansere saldırarak onu doğal yollarla yok etmeye başlar.

Bu akıllı ilaçların, ameliyat öncesi dönemde klasik kemoterapi ile birlikte kullanılması tıp dünyasında gerçekten sarsıcı bir etki yaratmıştır. Ameliyattan önce kemoterapi ve immünoterapiyi birlikte alan hastaların çok büyük bir kısmında, aylar sonra ameliyatla çıkarılan tümör dokusu mikroskop altında incelendiğinde, geriye tek bir canlı kanser hücresinin bile kalmadığı, tümörün tamamen eridiği ve yerini sadece bir yara izine bıraktığı görülmüştür. Yani güçlü ilaçlar, daha cerrah neşteri eline almadan kanseri tamamen yok edebilmektedir. Cerrahın bu noktadaki asıl görevi, hastalıktan arta kalan o ölü dokuyu ve risk barındıran lenf bezlerini son derece güvenli bir şekilde dışarı alarak bu muazzam biyolojik zaferi kalıcı hale getirmektir. Bu tedaviyi alan hastalarda hastalığın yıllar sonra bile geri dönme riski dramatik şekilde düşmekte, tam ve kesin iyileşme şansı ise tıp tarihinde daha önce hiç görülmemiş, inanılmaz seviyelere çıkmaktadır.

Küçük Hücreli Akciğer Kanserinde Kemoterapi Neden Tedavinin Merkezindedir?

Daha önce de kısaca bahsettiğimiz gibi, küçük hücreli akciğer kanseri çok agresif, sabırsız ve hızlı hareket eden bir düşmandır. Hücreler o kadar hızlı çoğalır, o kadar hızlı bölünür ve o kadar çabuk yayılır ki hastalık kişinin şikayetleri üzerine çekilen bir filmde ilk defa fark edildiğinde, genellikle akciğerin sınırlarını çoktan aşmış ve kan yoluyla mikroskobik düzeyde vücuda yayılmış olur.

Bu türün özellikleri aşağıdaki gibidir:

• Çok hızlı büyüme
• Erken yayılım gösterme
• İlaç tedavisine yüksek duyarlılık
• Cerrahi şansının çok düşük olması

Bu sinsi ve hızlı yayılım sebebiyle, bu hastalık grubunda ilk ve en büyük hamle, ameliyat masasına yatmak değil her zaman bütün vücudu tarayacak olan sistemik kemoterapidir. Göğüs cerrahisinin bu türdeki rolü, çok nadir ve istisnai durumlar haricinde oldukça sınırlıdır. Ancak mucizevi bir şekilde hastalık çok ama çok erken evrede, yani tümör henüz sadece bir veya iki santimetreyken ve çevresindeki hiçbir lenf bezine zerre kadar yayılmamışken tamamen tesadüfen yakalanırsa, o zaman ameliyat bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Bu çok nadir durumda hasta ameliyat edilse bile, operasyondan hemen sonra, yaranın iyileşmesinin ardından mutlaka çok sıkı ve yoğun bir kemoterapi programına alınmalıdır.

Küçük hücreli akciğer kanseri, başlangıçta verilen kemoterapi ilaçlarına çok hızlı ve mükemmel bir yanıt verir. Devasa tümörler günler, haftalar içinde hızla erir ve gözden kaybolur. Ancak bu hastalığın en kötü huyu, beyin dokusuna sıçrama ihtimalinin çok yüksek olmasıdır. Bu nedenle akciğerdeki tedavisi başarıyla tamamlanan ve tümörü tamamen temizlenen hastalara, ileride beyinde oluşabilecek sinsi sıçramaları önlemek amacıyla koruyucu amaçlı hafif dozda beyin ışınlaması yapılır. İleri evrelerde, hastalığın tamamen yok edilemeyeceği anlaşıldığında ise kemoterapi, hastanın nefes darlığı, öksürük veya ağrı gibi şikayetlerini azaltmak, rahat nefes almasını sağlamak ve kaliteli, huzurlu yaşam süresini olabildiğince uzatmak amacıyla şefkatli bir destek tedavisi olarak kullanılır.

Kemoterapi Kararı Alınırken Multidisipliner Tümör Konseyinin Rolü Nedir?

Akciğer kanserini yenmek, tek bir kahraman doktorun tek başına başarabileceği bir iş değil bir ordu komuta kademesinin, bir uzmanlar heyetinin kusursuz uyum gerektiren bir takım oyunudur. Günümüzde modern hastanelerde başarılı bir tedavi planı, “Multidisipliner Tümör Konseyi” adıyla kurulan özel, üst düzey kurullarda şekillenir. Bu konseyler, hastanın tedavi yolculuğundaki rotasını çizen, kaderini belirleyen en yüksek ve en güvenilir karar organlarıdır.

Konseyde yer alan temel uzmanlık alanları şunlardır:

• Göğüs cerrahisi
• Medikal onkoloji
• Radyasyon onkolojisi
• Patoloji
• Radyoloji
• Nükleer tıp

Bir hastanın dosyası bu konseye geldiğinde, dev ekranlarda hastanın filmleri açılır ve masanın etrafında oturan farklı uzmanlık alanlarından hekimler hararetli ama son derece bilimsel bir tartışmaya başlarlar. Göğüs cerrahı, radyolojik filmlere ve üç boyutlu görüntülere bakarak tümörün teknik olarak akciğerden çıkarılıp çıkarılamayacağını, hastanın kalbinin ve ciğerlerinin bu büyük ameliyatı fiziksel olarak kaldırıp kaldıramayacağını detaylıca anlatır. Medikal onkolog, kemoterapi, immünoterapi veya akıllı ilaçların hangi sırayla verilmesi gerektiğini, hangi ilacın daha etkili olacağını bilimsel verilerle planlar. Radyasyon onkoloğu, ışın tedavisinin gerekli olup olmadığını, uygulanacaksa hangi bölgeye ne yoğunlukta verileceğini hesaplar. Radyolog ve Nükleer tıp uzmanı, tümörün milimetrik haritasını çıkarırken, patolog ise tümörün mikroskop altındaki biyolojik ve genetik kimliğini tüm detaylarıyla ortaya koyar.

Bu ortak akıl toplantıları sayesinde hiçbir karar, tek bir kişinin inisiyatifine veya tesadüfe bırakılmaz. Mesela bir hasta için ilk bakışta “Hemen yarına ameliyat edelim” demek yerine, konseydeki uzmanların ortak kararıyla “Bu hastaya önce üç ay kemoterapi verip tümörü ufaltsak, cerrahımız o zaman kapalı yöntemle hastanın akciğerini çok daha fazla koruyarak risksiz bir ameliyat yapabilir” şeklinde çok daha akılcı ve hayat kurtarıcı bir karar çıkabilir. İşte modern tıpta tedavideki asıl başarı, doğru hastaya, doğru tedaviyi, tam da en doğru zamanda, mükemmel bir sırayla vermekten geçer.

Akıllı İlaçlar ve Kemoterapi Seçiminde Genetik Testlerin Önemi Nedir?

Bundan on veya on beş yıl önce akciğer kanseri dendiğinde, hastanın fiziksel özelliklerine pek bakılmaksızın herkes için standart, genel geçer bir kemoterapi ilacı kullanılırdı. Bugün ise bilimin geldiği baş döndürücü noktada kanser hücrelerinin genetik haritası en ince ayrıntısına kadar çıkarılmakta ve tedaviler adeta hastanın parmak izine göre, sadece ona özel olarak dikilmiş bir elbise gibi kişiselleştirilmektedir.

Ameliyatla vücuttan çıkarılan devasa bir tümör dokusu veya teşhis aşamasında biyopsi iğnesiyle alınan küçücük bir parça, patoloji laboratuvarlarında günlerce süren çok gelişmiş, ileri düzey moleküler ve genetik testlere tabi tutulur. Burada hücrenin kontrolsüz bir şekilde büyümesine, çoğalmasına ve yayılmasına neden olan hatalı genetik şifreler, bir başka deyişle mutasyonlar tek tek aranır ve tespit edilir.

İncelenen başlıca genetik şifreler şunlardır:

• EGFR mutasyonu
• ALK mutasyonu
• KRAS mutasyonu
• ROS1 mutasyonu
• PD-L1 seviyesi

Eğer laboratuvarda yapılan bu hassas incelemelerde hastanın tümöründe bu tür özel bir genetik bozukluk saptanırsa, hastaya klasik kemoterapinin saç dökülmesi, şiddetli bulantı veya kan değerlerinde düşme gibi ağır yan etkilerini taşımayan, doğrudan o hatalı geni hedef alan ve tümörü adeta içeriden, nokta atışıyla yok eden “akıllı ilaçlar” başlanır. Klasik kemoterapiyi bir ormana atılan ve kurunun yanında yaşı da yakan bir bombaya benzetirsek, akıllı ilaçlar sadece düşman karargahını bulan ısı güdümlü hassas füzeler gibidir. Aynı şekilde tümörün yüzeyinde bulunan PD-L1 adı verilen özel bir proteinin ne yoğunlukta bulunduğuna bakılarak, az önce bahsettiğimiz immünoterapinin o hastada ne derece işe yarayacağı ameliyat öncesinden kesin olarak tahmin edilebilir. Göğüs cerrahları, sadece hastalıklı kitleyi neşterle vücuttan çıkarmakla kalmaz, aynı zamanda bu çıkarılan son derece kıymetli dokuların en taze ve en iyi şekilde korunarak genetik laboratuvarlarına hızla ulaşmasını sağlayarak, hastanın ameliyat sonrasında aylar boyunca kullanacağı hayat kurtarıcı tedavinin rotasını çizen birer rehber olurlar.

Kemoterapi Alan Hastalar Akciğer Ameliyatına Fiziksel Olarak Nasıl Hazırlanmalıdır?

Bir hastanın haftalarca süren zorlu bir kemoterapi süreci aldıktan sonra büyük bir akciğer ameliyatına girmesi, amatör bir sporcunun hiç antrenman yapmadan çok ağır ve yorucu bir maratona katılmasına benzer. Hastanın kalbi, akciğer kapasitesi, kas sistemi ve hatta psikolojisi bu büyük bedensel zorluğa tamamen hazır olmalıdır. Bu kapsamlı ve yoğun hazırlık sürecine tıpta “prehabilitasyon”, yani ameliyat öncesi güçlendirme ve rehabilitasyon adı verilir.

Kemoterapi süreci doğası gereği hastayı yorabilir, iştahını kapatarak kilo vermesine neden olabilir ve akciğerlerin nefes alma kapasitesini bir miktar düşürebilir. Bu nedenle cerrahlar, hastalarını ameliyat masasına almadan haftalar öncesinde sıkı bir antrenman ve hazırlık kampına sokarlar.

Ameliyat öncesi yapılması gereken temel hazırlıklar şunlardır:

• Sigaranın tamamen bırakılması
• Solunum egzersizlerinin yapılması
• Düzenli yürüyüşlere başlanması
• Protein ağırlıklı beslenme
• Moral ve motivasyonun yüksek tutulması

Hastalara, eczanelerden kolayca temin edilebilen, içine üfleyerek veya içinden nefes çekerek renkli topların havaya kaldırıldığı özel nefes egzersiz cihazları verilir. Bu basit ama inanılmaz etkili cihaz, akciğerlerin en derin, en ücra köşelerindeki sönmüş hava keseciklerini açarak, ameliyat sonrası gelişebilecek ölümcül zatürre riskini neredeyse tamamen engeller. Bunun yanı sıra hastalardan her gün açık havada düzenli, tempolu yürüyüşler yapmaları ısrarla istenir. Kondisyonu ve kalp kapasitesi artan bir hastanın dokuları ameliyat sırasında hücre düzeyinde çok daha iyi oksijenlenir ve ameliyat sonrası yara iyileşmesi şaşırtıcı derecede hızlı, sorunsuz olur. Düzenli beslenme programlarıyla, et, yumurta, süt gibi gıdalarla vücudun protein depoları ağzına kadar doldurulur ki ameliyat kesileri hızla kapanabilsin. Tüm bu bilinçli hazırlıklar, eskiden fiziksel zayıflığı nedeniyle ameliyat masasında kalacağı düşünülen hastaları bile güvenle ameliyat edilebilir, sağlığına kavuşabilir hale getirir.

Kemoterapi Yan Etkileri Ameliyat Sürecini ve İyileşmeyi Nasıl Etkiler?

Kemoterapi ilaçları, çok hızlı bölünen ve çoğalan kanser hücrelerini bulup yok etmek üzere özel olarak tasarlanmıştır. Ancak bu ilaçlar vücutta dolaşırken kanser hücreleri ile vücudun tamamen sağlıklı ama doğası gereği hızlı bölünen diğer hücreleri arasında her zaman kesin bir ayrım yapamayabilir. Bu süreçte kan hücreleri, mide ve bağırsak zarı hücreleri veya saç kökleri geçici olarak etkilenebilir. Bu durum cerrahın ameliyat tarihini belirlemesini ve ameliyat sonrasındaki yoğun bakım sürecini doğrudan ve çok yakından ilgilendirir.

Örneğin kemoterapi ilaçları kanser hücrelerini öldürürken, bir yandan da kandaki beyaz kan hücrelerinin sayısını geçici bir süreliğine tehlikeli seviyelere düşürebilir. Beyaz kan hücreleri, vücudun dışarıdan gelen mikroplara, bakterilere ve virüslere karşı savaşan asıl savunma ordusudur. Sayıları çok düşükken hastayı büyük bir ameliyata almak, hastayı tamamen savunmasız bırakmak demektir. Bu nedenle göğüs cerrahisi ekibi ve onkologlar, hastanın her gün kan değerlerini takip eder, vücudun kendi kendini toparlamasını ve değerlerin ameliyat için tam güvenlik sınırına, en üst seviyeye gelmesini büyük bir sabırla beklerler.

Aynı şekilde ilaçların yaratabileceği yoğun bulantı ve iştahsızlık, hastanın yeterince beslenememesine, hızla kilo vermesine ve vücut direncinin dramatik şekilde düşmesine neden olabilir. Yetersiz beslenmiş, protein fakiri bir vücutta, ameliyat edilen akciğer dokusu ve göğüs duvarındaki yara çok zor iyileşir. Bu riskli durumu aşmak için hastanede özel tıbbi beslenme sıvıları, vitamin destekleri devreye sokulur. Bazı platin bazlı ağır ilaçlar hastanın böbreklerini yorabilir veya ellerde, ayaklarda iğne batması gibi karıncalanma hissi yapabilir. Cerrahlar ve anestezi uzmanları, tüm bu detayları dosyadan tek tek okuyarak ve bilerek, ameliyat sırasında hastaya damardan verilecek serum miktarını, kullanılacak narkoz ilaçlarını ve ameliyat sonrası uygulanacak ağrı kesici tedavi planını tamamen hastanın o anki fiziksel durumuna göre, saat saat özel olarak ayarlarlar.

Sıkça Sorulan Sorular